17 - Αύξηση της θερμοκρασίας του νερού
✏️ Αυτή η εξήγηση δεν είναι ακόμη διαθέσιμη στη γλώσσα σου, μπορείς να συμπληρώσεις αυτήν τη φόρμα Google για να υποβάλεις τη μετάφρασή σου.
Η επιφάνεια των ωκεανών θερμαίνεται πιο αργά από την ξηρά: η μέση αύξηση της θερμοκρασίας τους ανέρχεται σε περίπου 0,88°C, έναντι 1,59°C για τις ηπειρωτικές περιοχές[1]. Πώς είναι δυνατόν αυτό, δεδομένου ότι οι ωκεανοί απορροφούν περίπου το 91% της πλεονάζουσας ενέργειας που συσσωρεύεται στη Γη[2];
Η εξήγηση σχετίζεται με τα φυσικά τους χαρακτηριστικά. Οι ωκεανοί καλύπτουν το 71% της επιφάνειας του πλανήτη και έχουν μέσο βάθος περίπου 4.000 μέτρα, γεγονός που τους προσδίδει τεράστιο όγκο. Αντίθετα, η ατμόσφαιρα εκτείνεται σε μεγάλο ύψος, αλλά αν είχε την ίδια πυκνότητα με το νερό, το πάχος της θα ήταν μόλις 10 μέτρα — κάτι που εξηγεί και γιατί η πίεση αυξάνεται κατά μία ατμόσφαιρα κάθε 10 μέτρα βάθους κατά την κατάδυση.
Επιπλέον, το νερό διαθέτει πολύ υψηλή ειδική θερμοχωρητικότητα σε σύγκριση με τα περισσότερα χερσαία υλικά. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να απορροφά και να αποθηκεύει μεγάλες ποσότητες θερμότητας χωρίς να εμφανίζει αντίστοιχα μεγάλη αύξηση θερμοκρασίας. Έτσι, παρότι οι ωκεανοί απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος της επιπλέον ενέργειας, η θέρμανση της επιφάνειάς τους παραμένει σχετικά περιορισμένη σε σύγκριση με την ξηρά[3].
Το νερό διαστέλλεται μεν σχετικά λίγο όταν θερμαίνεται, όμως λόγω του τεράστιου όγκου των ωκεανών, η θερμική διαστολή έχει σημαντικές συνέπειες για τη στάθμη της θάλασσας. Εκτιμάται ότι περίπου το 50% της ανόδου της στάθμης της θάλασσας οφείλεται στη θερμική διαστολή των ωκεανών[4].
1Cause
Το ανθρωπογενές φαινόμενο του θερμοκηπίου ασκεί θετική ακτινοβολική επίδραση, οδηγώντας σε συσσώρευση πλεονάζουσας ενέργειας στο κλιματικό σύστημα της Γης. Η ενέργεια αυτή κατανέμεται κυρίως στον ωκεανό (93%), αλλά και στη βλάστηση (5%), στους πάγους (3%) και στην ατμόσφαιρα (1%).
Η απορροφούμενη ενέργεια προκαλεί θέρμανση των αντίστοιχων διαμερισμάτων. Στην περίπτωση των πάγων, η θέρμανση αυτή οδηγεί σε τήξη, με αποτέλεσμα τη γενικευμένη απώλεια μάζας που παρατηρείται σήμερα σε σχεδόν όλους τους παγετώνες του πλανήτη.
ΠΗΓΕΣ: AR6 WG1 TS3.1 (ενεργειακό ισοζύγιο) σελ. 59 (σελ. 93) // AR6 WG1 TS2.5 (τήξη παγετώνων) σελ. 44 (σελ. 76) // AR6 WG1 Σχήμα TS.13 (δ): ενεργειακό ισοζύγιο σελ. 58 // AR6 WG1 Σχήμα 9.21: τήξη παγετώνων σελ. 1294 (σελ. 1277)
4Consequences
Η εξάτμιση στην επιφάνεια του ωκεανού αυξάνεται εάν το νερό και ο αέρας ζεσταθούν. Αυτό δημιουργεί περισσότερα σύννεφα, τα οποία στη συνέχεια θα παράγουν βροχή.
ΠΗΓΕΣ: AR6 WG1 Box TS.6 p54 // AR6 WG1 FAQ 8.3 p50
Από το 1900, η μέση στάθμη της θάλασσας έχει αυξηθεί κατά περίπου 20 cm. Την περίοδο 1971–2018, περίπου το 50,4% αυτής της ανόδου οφειλόταν στη θερμική διαστολή των ωκεανών, που αποτελεί τον κυρίαρχο παράγοντα.
Το λιώσιμο των παγετώνων ήταν ο δεύτερος σημαντικότερος συντελεστής, με συμβολή 22,2%, ενώ ακολούθησαν η απώλεια μάζας της Γροιλανδίας (12,6%) και της Ανταρκτικής (7,1%).
Παρότι οι παγετώνες συμβάλλουν σημαντικά στη σημερινή άνοδο της στάθμης της θάλασσας, η πλήρης τήξη τους θα οδηγούσε σε αύξηση μόλις περίπου 0,3 m. Αντίθετα, τα μεγάλα παγοκαλύμματα έχουν πολύ μεγαλύτερο δυναμικό: η πλήρης απώλεια της Γροιλανδίας θα μπορούσε να αυξήσει τη στάθμη της θάλασσας κατά περίπου 7 m, ενώ της Ανταρκτικής έως και 58 m.
ΠΗΓΕΣ: AR6 WG1 Πλαίσιο TS.4 σελ. 45 // AR6 WG1 Κεφάλαιο 9.1, Σχήμα 1: Συμβολή στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας σελ. 1308 (σελ. 1291) // AR6 WG1 Πλαίσιο TS.4, Σχήμα 1: Σενάρια ανόδου της στάθμης της θάλασσας σελ. 46 (σελ. 78)
Η αύξηση της θερμοκρασίας του νερού έχει άμεσες επιπτώσεις στη θαλάσσια βιοποικιλότητα. Επηρεάζει τον μεταβολισμό των οργανισμών, το μέγεθος του σώματός τους, τον χρόνο και τις διαδρομές μετανάστευσης, καθώς και πλήθος άλλων βιολογικών διεργασιών.
Παράλληλα, η βιοποικιλότητα των οικοσυστημάτων γλυκού νερού αναμένεται να μειωθεί σε συνάρτηση με το επίπεδο της θέρμανσης και τις μεταβολές στα πρότυπα των βροχοπτώσεων.
Η άνοδος της θερμοκρασίας του νερού συνδέεται επίσης στενά με τη λεύκανση των κοραλλιών, ένα φαινόμενο που απειλεί σοβαρά τα κοραλλιογενή οικοσυστήματα και τη βιοποικιλότητα που φιλοξενούν.
ΠΗΓΕΣ: AR6 WG2 15.3.3.1.3 p2068 (p2056) // IPBES 2022 4.2.3.2 p713 (p650)
Οι κυκλώνες τροφοδοτούνται από την ενέργεια του θερμού νερού στην επιφάνεια του ωκεανού. Η ισχύς τους έχει αυξηθεί ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής.
Πηγές: AR6 WG1 TS.2.3 σ39 (σ71) // https://www.notre-planete.info/terre/risques_naturels/cyclones.php_
1Wrong consequence
Η αύξηση της θερμοκρασίας του θαλάσσιου νερού δεν συνδέεται άμεσα με την οξίνιση των ωκεανών. Η οξίνιση οφείλεται πρωτίστως στη διάλυση του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) στο νερό.
Ωστόσο, καθώς ο ωκεανός θερμαίνεται, μειώνεται η ικανότητά του να διαλύει και να συγκρατεί το ατμοσφαιρικό CO₂. Με άλλα λόγια, η άνοδος της θερμοκρασίας περιορίζει την αποτελεσματικότητα του ωκεανού ως δεξαμενής άνθρακα και, κατά συνέπεια, επηρεάζει έμμεσα και τη διαδικασία της οξίνισης.
Για τον λόγο αυτό, από εννοιολογική και παιδαγωγική σκοπιά, είναι πιο συνεπές να συνδεθεί η αύξηση της θερμοκρασίας του νερού με τις δεξαμενές άνθρακα και όχι απευθείας με την οξίνιση των ωκεανών.
ΠΗΓΕΣ: AR6 WG1 FAQ 3.3 σελ. 15 (σελ. 131)